IRF

ตัวไรขนบนผิวหนัง

ในปัจจุบันนี้ได้มีการกล่าวขวัญถึงตัวไรของผิวหนังชนิดหนึ่ง นั่นก็คือ ตัวไรในต่อมขน หรือภาษาอังกฤษเรียกว่า Demodex folliculorum และตัวไรของต่อมไขมัน (Demodex brevis) ซึ่งตัว ไรทั้ง 2 ชนิดนี้พบมานานกว่า150ปีแล้ว

ตัวไรชนิดนี้จะเคลื่อนตัวช้า ๆ ไป ตามแต่ละต่อมขน อาจพบตัวไร 2-6 ตัวในแต่ ละต่อมขน โดยส่วนหัวจะฝังลงในต่อมขน และ ลำตัวจะวางตามแนวเส้นขน ตัวไรมีขนาดเล็ก มากประมาณ 0.1-0.4 มิลลิเมตร ส่วนหัวมีขา สั้น ๆ 4 คู่ (8 ขา) และมีลำตัวยาวคล้ายหนอน แต่ก็ยังไม่ทราบว่าไรนี้มาจากไหนจะมีโทษหรือก่อให้เกิดปัญหากับผิวหนังหรือไม่ เพราะสามารถพบตัวไรนี้ได้ทั้งในภาวะปกติ หรืออาจพบร่วมกับโรคผิวหนังบางโรคและพบว่าเมื่อรักษาโรคผิวหนังหายแต่ก็ยังคงพบตัวไรเหมือนเดิม

Clipboard22

 
การที่ตัวไรบนผิวหนังที่มีปริมาณเพิ่มขึ้น อาจเป็นผลจากตัวรอยโรคผิวหนังมากกว่าตัวไรเป็นต้นเหตุทำให้เกิดโรคผิวหนัง   หลักฐานคือเมื่อตรวจผิวหนังของผู้ที่อายุมากกว่าก็จะพบตัวไรเพิ่มขึ้นมากกว่าผู้ที่อายุน้อย    แต่กลับไม่พบว่าผู้ที่มีตัวไรมากกว่าจะมีผื่นผิวหนังมากกว่าผู้ที่มีตัวไรน้อยกว่าแต่อย่างใด  ผลการศึกษายังพบอีกว่าในภาวะที่ภูมิคุ้มกันของร่างกายลดลงอาจพบตัวไรเพิ่มมากขึ้น ดังนั้นจำนวนของไรบนผิวหนังอาจมีความหมายเพียงเป็นตัวบ่งชี้การลดลงหรือเพิ่มขึ้นของภูมิคุ้มกันของร่างกายมากกว่า

รศ.พ.ญ.พรทิพย์ ภูวบัณฑิตสิน แพทย์ผู้เชี่ยวชาญโรคผิวหนัง ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย    อธิบายว่า บริเวณใบหน้าและหนังศีรษะมีต่อมขนและต่อมไขมันหนาแน่น เมื่อมีผื่นเกิดขึ้นแล้วมีแพทย์ขูดขุยบริเวณผื่นมาตรวจ   ก็อาจพบตัวไร Demodex ซึ่งมีรูปร่างน่าเกลียดมากเมื่อมองผ่านกล้องจุลทรรศน์   จนอาจทำให้หลายท่านเกิดความวิตกกังวล      ทั้งๆที่ตัวไรอาจอาศัยอยู่บนผิวหนังของคนเราอย่างเพื่อนมานานหลายสิบปีแล้วก็ตาม เพียงแต่เราไม่ทราบมาก่อนเท่านั้นเอง แต่พอหลาย ๆ คนทราบก็พยายามกำจัดตัวไรนี้ออกจากผิวหนังด้วยยาขนานต่าง ๆ ทั้งที่ยังไม่ทราบด้วยซ้ำว่าตัวไรนั้นอาจเป็นเรื่องปกติของผิวหนังของบุคคลนั้นก็ได้

แต่ปัจจุบันในงานแสดงสินค้าผลิตภัณฑ์สุขภาพของบางบริษัทซึ่งเป็นตัวแทนจำหน่ายผลิตภัณฑ์ทำความสะอาด  บริการตรวจขุยจากหนังศีรษะฟรี   เมื่อพบว่ามีตัวไรในขุยก็จะอธิบายทำนองว่าตัวไรทำให้ศีรษะล้านควรหาทางกำจัดตัวไรออกไปเสีย  ผู้บริโภคบางคนจึงเกิดความวิตก  ต่างพากันซื้อผลิตภัณฑ์ซึ่งแนะนำให้ใช้ในราคาแพง  ซึ่งข้อมูลที่ได้จากตัวแทนจำหน่ายผลิตภัณฑ์นั้นไม่ถูกต้อง     เพราะศีรษะล้านหรือรังแคไม่ได้เกิดจากตัวไร  การรักษารังแคควรใช้แชมพูรักษารังแคซึ่งมีจำหน่ายทั่วไป  ถ้ายังไม่หายก็ควรไปพบแพทย์เพื่อสั่งยาให้ทาจะปลอดภัยและได้ผลมากกว่า   ส่วนศีรษะล้านส่วนใหญ่เป็นเรื่องของพันธุกรรมและฮอร์โมนเพศชาย

อย่างไรก็ตามที่ผ่านมายังมีความเห็นที่ไม่ตรงกันของแพทย์ผิวหนังต่อตัวไรDemodex เพราะแพทย์ผิวหนังส่วนใหญ่ไม่เชื่อว่าตัวไร Demodex ก่อให้เกิดโรคผิวหนัง เมื่อตรวจพบตัวไรในผื่นผิวหนัง แพทย์ก็จะรักษาโรคผิวหนังโดยไม่ใส่ใจเรื่องตัวไร   ซึ่งก็หายดีทั้งๆที่ไม่ได้กำจัดตัวไรนี้แต่อย่างใด 

อาจมีความเข้าใจไขว้เขวอีกประการหนึ่งว่า ไร Demodex ของผิวคนจะเหมือนไรที่ทำให้เกิดขนร่วงในสุนัข (Demodex canis)   โดยความเป็นจริงแล้วไรอาจมีชื่อที่คล้ายกัน  แต่ไรของสุนัขไม่สามารถอาศัยอยู่บนผิวหนังของคน   และไม่สามารถทำให้เกิดโรคผิวหนังในคนได้ จึงไม่ควรวิตกกังวล เพราะไร Demodex folliculorum หรือ Demodex brevis นี้อาศัยอยู่ในชั้นผิวหนังของมนุษย์มานานกว่าร้อยปีแล้ว โดยไม่ก่อให้เกิดปัญหาแต่อย่างใด    มีผู้ป่วยน้อยรายมากที่พบว่าไรนี้อาจก่อให้เกิดผื่นสิวหน้าแดงบริเวณจมูกร่วมด้วยและผื่นชนิดนี้สามารถรักษาให้หายได้โดยใช้เวลาเพียงไม่กี่วัน

Clipboard31

เพราะฉะนั้นการที่มีคลินิกบางแห่งมีการตรวจหาตัวไรบนผิวหน้าหรือผิวหนังของคนไข้อาจทำให้เกิดความสับสนหรือตื่นกลัวจนเกินเหตุ เพราะข้อมูลเรื่องตัวไรชนิดนี้ยังเป็นข้อถกเถียงกันอยู่ จึงไม่ควรนำออกมาเผยแพร่ให้ประชาชนสับสน

 

 

บทความและภาพโดยสถาบันโรคผิวหนัง กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข

เรียบเรียงโดย นพ . พัฒนพงษ์ อธิกวินธร

%d bloggers like this: